Mətbuat Şurası: Şəxsin razılığı olmadan onun özəl məlumatlarının toplanması və yayılması hüquqa ziddir
Ali Məhkəmənin “Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi haqqında” yeni Plenum qərarı dövrün və zamanın tələbindən irəli gəlir. Qərar şəxsi həyatın toxunulmazlığı sahəsində beynəlxalq standartların ölkəmizdə tətbiqi zərurətini rəhbər tutmaqla, Konstitusiyanın “Şəxsi həyatın toxunulmazlığı”nı ehtiva edən 32-ci maddəsi baxımından real tətbiq mexanizmi yaradır. Bu mexanizm isə təkcə ayrı-ayrı şəxslər deyil, eyni zamanda, media fəaliyyəti üçün də yeni baxışlar formalaşdırmalıdır.
NUHÇIXAN xəbər verir ki, bu fikirlər Mətbuat Şurasının Ali Məhkəmənin “Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi haqqında” yeni Plenum qərarı ilə bağlı şərhində yer alıb.
Şərhdə qeyd edilib ki, 2016-cı il sentyabrın 26-da keçirilmiş Referendumda Konstitusiyanın sözügedən 32-ci maddəsinə VI, VII və VIII hissələr əlavə edilmişdi. Həmin əlavələrdə birincisi, qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, üçüncü şəxslər haqqında məlumat almaq məqsədi ilə elektron formada və ya kağız üzərində aparılan informasiya ehtiyatlarına daxil olmağın qadağan edildiyi, ikincisi, məlumatın aid olduğu şəxsin buna razılığını aşkar ifadə etdiyi hallar, ayrı-seçkiliyə yol verməmək şərtilə anonim xarakterli statistik məlumatların emalı və qanunun yol verdiyi digər hallar istisna olmaqla, informasiya texnologiyalarından şəxsi həyata, o cümlədən əqidəyə, dini və etnik mənsubiyyətə dair məlumatların açıqlanması üçün istifadə ediləbilməzliyi, üçüncüsü isə, fərdi məlumatların dairəsinin, onların emalının, toplanmasının, ötürülməsinin, istifadəsinin və mühafizəsinin şərtlərinin qanunla müəyyənləşdirildiyi vurğulanırdı.
Ümumən, konstitusiyanın 32-ci maddəsindən və sadalanan prinsiplərdən qaynaqlanan Ali Məhkəmə Plenumunun qərarı müəyyənləşdirir ki, bir şəxs haqqında hansısa faktın doğruluğu belə, həmin faktın informasiyaya çevrilməsinə, daha doğrusu, faktın dərhal yayıla bilməsinə zəmin yaratmır. Çünki şəxsin razılığı olmadan onun özəl məlumatlarının, ailə həyatına dair bilgilərin toplanması, saxlanılması və yayılması hüquqa ziddir. Bu baxımdan tibbi məlumatlar, maliyyə, əmlak vəziyyəti, şəxsi yazışmalar, ailədaxili münasibətlər, uşaqların sağlamlığı və digər həssas məlumatlar fərqləndirilir.
Nəzərə çatdırılıb ki, qanun təkcə şəxsi və ailə həyatına dair məlumatları qorumaqla kifayətlənmir, şəxsin mənzili, avtomobili, xidməti otağı, ləvazimatları, habelə şəxsi xüsusiyyətə malik digər əşyaları, ona məxsus heyvanları, bitkiləri və digər obyektləri də qoruyur. Ali Məhkəmə Plenumunun qərarında daha iki mühüm məqam var ki, onlardan birincisi məlumatların yayılmasına şəxsin öz razılığı məsələsi, digəri isə məlumatların ictimaiyyətə açıqlığıdır. Bir şəxs internet resursunda əlaqə məlumatlarını, həyatını, xəstəliyini, gördüyü işləri, iş ortaqlarını və sairi paylaşırsa, bu, şəxsin özünün həmin məlumatları ictimaiyyətə açıqlaması hesab edilir. Deməli, bu bilgilərdən istifadə heç bir məsuliyyət yaratmır. Şəxsin öz razılığı ilə paylaşılan bilgilərin informasiyaya çevrilməsi də həmçinin. Əlbəttə, şəxsin özünün paylaşdığı bilgilərin informasiya çevrilməsindəki məsxərə və aşağılayıcı ton, bu kimi hallara ayrıca hüquqi qiymət verilməsini aktuallaşdırır.
Şərhdə, həmçinin bildirilib ki, Plenum qərarındakı digər vacib məqamlardan biri də yayılmış məlumatların cəmiyyətin maraq dairəsində olması məsələsidir. Qərarda belə məlumatların mülki hüquq pozuntusu hesab edilməməsi vurğulanır. Nəhayət, Ali Məhkəmənin “Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi haqqında” yeni Plenum qərarının məğzində dayanan mühüm amillərdən biri də məsuliyyətdir. Söhbət şəxsi məlumatların yayılmasına görə nəzərdə tutulan məsuliyyətdən gedir. Aydındır ki, qərar məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsində çətinliyin yaranmasından, indiyədək tətbiq edilən mübahisələndirmə mexanizminin zəifliyindən qaynaqlanır. Ancaq sırf sosial şəbəkə seqmentində yer almış hansısa bilgi paylaşımının mübahisələndirilməsi zamanı, müvafiq olaraq nəzərdə tutulacaq məsuliyyətin dəqiqliyi üçün həmin bilginin yayım arealının özünün hüquqi qiymətləndirilməsi üçün əlavə qanuni mexanimzə ehtiyac yarana, bu kimi durumlarda sosial şəbəkələr baxımından müəyyən texniki parametrlərə diqqət yetirilməsi zəruriləşə bilər.