“MOLLA NƏSRƏDDİN” JURNALI - SÖZÜN GÜLƏN ÜZÜ

Vaxtında “Mətbuat yeddinci dövlətdir” deyənlər var idi. Lakin intibah dövründə mətbuat , demək olar ki, birinci dövlət idi. Mətbuat hər bir millətin başlıca qüvvəsidir. Mətbuatsız heç bir millət özünü ifadə edə bilməz. Bu mətbuatlar içərisində olanlardan ən mühümü “Molla Nəsrəddin” jurnalıdır. Bu gün artıq “Molla Nəsrəddin” jurnalının 120 illiyi olsa da, onun bizə miras qoyduğu ədəbi-mədəni irs hələ də bizimlədir. “Molla Nəsrəddin” jurnalının digər mətbuat orqanlarından ən başlıca fərqi dilinin sadə, anlaşıqlı, hər kəs tərəfindən anlaşılır olmasıdır. “Molla Nəsrəddin” şirin dil ilə acı həqiqətləri, həmin dövrün nöqsanlarını, siyasət, mədəniyyət, elm ilə bağlı məlumatları bizə çatdırırdı. O, xalqımızda, millətimizdə olan bütün nöqsanları, çatışmazlıqları gülə-gülə bizə çatdırırdı. “Molla Nəsrəddin” jurnalı yalnız bir mətbuat orqanı deyil, həm də bir məktəb, bir düşüncə tərzi idi. Bu jurnalın ətrafında toplaşan ziyalılar cəmiyyətin maariflənməsi, savadlanması və inkişafı üçün böyük xidmətlər göstərmişlər. Jurnalın səhifələrində dərc olunan satirik yazılar, karikaturalar və publisistik məqalələr xalqın düşüncəsində yeni bir baxış formalaşdırır, insanları düşünməyə, öz üzərində işləməyə səsləyirdi. Bu jurnalın əsas məqsədi cəmiyyətin eyiblərini açıq şəkildə göstərmək, geriliyin səbəblərini ifşa etmək və insanları tərəqqiyə doğru yönləndirmək idi. O dövrdə mövcud olan sosial ədalətsizliklər, savadsızlıq, qadın hüquqlarının pozulması kimi problemlər “Molla Nəsrəddin” jurnalında kəskin tənqid olunurdu. Bu baxımdan jurnal təkcə ədəbi deyil, həm də ictimai-siyasi əhəmiyyətə malik idi. “Molla Nəsrəddin” jurnalı Azərbaycan mətbuat tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Onun təsiri ilə satirik publisistika daha da inkişaf etdi və bir çox yeni yazarlar bu ənənəni davam etdirdilər. Jurnalın dili sadə olsa da, verdiyi mesajlar olduqca dərin və düşündürücü idi. Bu xüsusiyyət onu geniş oxucu kütləsi üçün əlçatan edir və sevilən bir nəşrə çevirirdi. “Molla Nəsrəddin” jurnalı həm də milli özünüdərkin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Onun səhifələrində yalnız tənqid yox, eyni zamanda çıxış yolları, maariflənməyə çağırış və milli birliyə səslər də yer alırdı. Jurnal insanlara yalnız problemləri göstərməklə kifayətlənmir, həm də onları düşünməyə, nəticə çıxarmağa və dəyişməyə təşviq edirdi. Bu isə onu digər mətbuat orqanlarından fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri idi. Jurnalın satirası bəzən acı olsa da, məqsədi heç vaxt insanları incitmək deyildi. Əksinə, bu satira bir növ cəmiyyət üçün güzgü rolunu oynayırdı. İnsanlar bu güzgüdə özlərini görür, səhvlərini anlayır və düzəlmək üçün imkan qazanırdılar. Bu baxımdan “Molla Nəsrəddin” yalnız tənqid edən deyil, həm də tərbiyə edən bir jurnal idi. Onun səhifələrində yer alan karikaturalar xüsusi diqqətə layiqdir. Bu karikaturalar sözlə deyil, şəkil vasitəsilə dərin məna çatdırır, bəzən bir rəsmlə uzun bir məqalənin deyə bilmədiyini ifadə edirdi. Bu isə jurnalın təsir gücünü daha da artırırdı. Bu gün, jurnalın 120 illiyi qeyd olunarkən, onun irsi yenidən xatırlanır və dəyərləndirilir. Müasir dövrdə də “Molla Nəsrəddin”in ideyaları aktuallığını qoruyur. Cəmiyyətin inkişafı üçün tənqid, azad fikir və sağlam düşüncə hər zaman vacibdir. Bu baxımdan jurnalın qoyduğu irs gələcək nəsillər üçün də bir örnək olaraq qalacaqdır. Doğru söz demək, haqsızlığa qarşı çıxmaq, cəmiyyətin problemlərinə biganə qalmamaq kimi prinsiplər hər dövr üçün önəmlidir. Bu jurnal bizə öyrədir ki, inkişafın yolu tənqiddən, düşüncədən və maariflənmədən keçir. “Molla Nəsrəddin” yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də bu günümüzə işıq tutan bir aynadır. Onun satirası, cəsarətli mövqeyi və xalqın dili ilə danışmaq bacarığı Azərbaycan mətbuatının ən parlaq səhifələrindən biri kimi tarixdə əbədi yaşayacaqdır.

Bu böyük irs qarşısında hər birimizin borcu onu qorumaq, öyrənmək və gələcək nəsillərə çatdırmaqdır. Çünki “Molla Nəsrəddin” yalnız bir jurnal deyil, bir ideya, bir ruh, bir məktəbdir. Bu məktəb isə zaman keçsə də öz əhəmiyyətini itirmir, əksinə, hər yeni nəsil üçün yenidən kəşf olunur və dəyərləndirilir. Unutmayaq ki, Molla Nəsrəddin jurnalı təkcə satirik mətbuat nümunəsi kimi deyil, həm də Mirzə Ələkbər Sabir kimi qüdrətli bir şairin üzə çıxmasında və ədəbiyyatımızda öz layiqli yerini tutmasında mühüm rol oynamışdır.

                                       Ebru Bayramova, Naxçıvan Dövlət Universitetinin” Filologiya” ixtisası üzrə III kurs tələbəsi,” “NDU Gənc Yazarlar və Ədəbiyyatşünaslar Klubu”nun üzvü