Azərbaycan qadınının mənəvi simvolu: Zərifə Əliyeva
Azərbaycanın elm və səhiyyə tarixində adı əbədi həkk olunmuş görkəmli şəxsiyyətlərdən biri akademik Zərifə Əziz qızı Əliyevadır. O, yalnız böyük alim və mahir oftalmoloq deyil, həm də Azərbaycan qadınının mənəvi zənginliyini, sadəliyini, səmimiyyətini və mərhəmətini öz şəxsiyyətində təcəssüm etdirən parlaq bir ziyalı idi. Hər bir xəstəsinə, həmkarlarına və gənc həkimlərə göstərdiyi diqqət, qayğı və anlayış onun insanlığının ən dəyərli cəhətlərindən idi. Zərifə xanım sadəcə xəstəlikləri müalicə etmirdi; eyni zamanda insanların qəlbinə işıq salır, onlara ümid və inam bəxş edirdi. Onun həyat yolu elmə, insanlığa və fədakarlığa həsr olunmuş şərəfli bir ömür nümunəsi idi.
Bu gün biz Azərbaycan elmi və səhiyyə tarixinin unudulmaz simalarından biri olan görkəmli oftalmoloq, böyük ziyalı akademik Zərifə Əliyevanın əziz xatirəsini dərin ehtiramla yad edirik. O, 1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olmuş, bütün həyatını Azərbaycan səhiyyəsinin və tibbi elmin inkişafına həsr etmişdir.
Zərifə Əliyeva 1942-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olmuş, 1947-ci ildə ali təhsilini fərqlənmə ilə başa vurmuşdur. O, elmi fəaliyyətinə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda başlamış, praktik həkimlik fəaliyyəti ilə yanaşı elmi araşdırmalarını da ardıcıl şəkildə davam etdirmişdir. Onun adı xüsusilə traxoma və qlaukoma xəstəliklərinin öyrənilməsi, profilaktikası və müalicəsi ilə bağlı aparıcı elmi işlərlə sıx bağlıdır. 1960-cı ildə müdafiə etdiyi namizədlik dissertasiyası Azərbaycan səhiyyəsində mühüm dönüş nöqtəsinə çevrilmiş, tətbiq etdiyi müalicə metodları isə qısa müddətdə bütün respublikada geniş istifadə olunmuşdur.
Zərifə xanımın həkimlik fəaliyyəti xalq arasında ona böyük hörmət və yüksək nüfuz qazandırmışdır. O, yalnız klinik şəraitdə xəstələri müalicə etməklə kifayətlənməmiş, həm də profilaktik tədbirlərin təşkili, maarifləndirici seminarların keçirilməsi, eləcə də rayonlarda tibbi xidmətin keyfiyyətinin yüksəldilməsi istiqamətində fəal çalışmışdır. Xüsusilə uşaq evlərində tərbiyə alan uşaqlara xüsusi qayğı göstərmiş, traxoma və digər göz xəstəliklərinin qarşısının alınması məqsədilə rayonlara mütəmadi səfərlər edərək geniş maarifləndirici iş aparmışdır.
Zərifə Əliyeva yalnız görkəmli elm adamı deyil, həm də böyük ictimai xadim idi. Akademik Zərifə Əliyeva ömrü boyu geniş ictimai fəaliyyət göstərmiş, SSRİ Sülhü Müdafiə Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Sülhü Müdafiə Komitəsi sədrinin müavini, “Bilik” Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin üzvü, eləcə də Ümumittifaq Oftalmoloqları Elmi Cəmiyyətinin İdarə Heyətində təmsil olunmuşdur. O, həmçinin “Vestnik oftalmoloji” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur. Bu çoxşaxəli fəaliyyəti onun yalnız elmə deyil, həm də cəmiyyətin mənəvi və sosial inkişafına nə qədər böyük önəm verdiyini aydın şəkildə göstərir.
Elmi və ictimai xidmətlərinə görə Zərifə xanım bir sıra orden və medallarla təltif olunmuş, Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. Bu mükafatlar onun elmə və xalqa xidmətinin layiqli qiymətləndirilməsi idi.
Azərbaycan mədəniyyətinin, musiqisinin və elminin inkişafına böyük töhfələr vermiş görkəmli söz və sənət adamlarının – Üzeyir Hacıbəyov, Müslim Maqomayev, Mirəsədulla Mirqasımov, Bülbül, Səməd Vurğun və digər ziyalıların təmsil olunduğu bir mühitdə boya-başa çatan Zərifə xanım zaman keçdikcə Azərbaycan ziyalısının ən gözəl nümunəsinə çevrilmişdir. Bu mühit onun şəxsiyyətinin formalaşmasında, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılığında və yüksək intellektual səviyyəyə yüksəlməsində mühüm rol oynamışdır. Onun həkimlik sənəti ilə bağlı söylədiyi fikirlər bu peşəyə nə qədər müqəddəs münasibət bəslədiyini açıq şəkildə göstərir: “Həkim insanın ən doğma adamıdır. O, insanlardan özünü ayırmamalı, yalnız özünü düşünən, laqeyd insan olmamalıdır”. Bu fikir Zərifə xanımın həyat amalını, peşəsinə humanist yanaşmasını və insan sevgisini bütün aydınlığı ilə əks etdirir.
Xalq yazıçısı Elmira Axundovanın “Zərifə və Heydər Əliyevlər – Əbədiyaşar məhəbbət” kitabında onun fəaliyyəti haqqında belə yazılır: “Özü də çoxsaylı vəzifələrinin heç birinə qətiyyən formal yanaşmırdı. Məsələlərin müzakirəsində şəxsən iştirak edir, onların uğurlu həlli üçün bilik, qüvvə və enerjisini əsirgəmirdi. ”Bu fikirlər Zərifə xanımın peşə fəaliyyətinə yüksək məsuliyyət və dərin səmimiyyətlə yanaşdığını bir daha göstərir. Zərifə Əliyeva Azərbaycan qadınının ən gözəl mənəvi keyfiyyətlərini – fədakarlıq, sadəlik, səmimiyyət, təvazökarlıq və qayğıkeşliyi – özündə birləşdirən nadir şəxsiyyət idi. O, həm alim, həm həkim, həm ana, həm də həyat yoldaşı kimi nümunəvi bir ömür yaşamış, ailə həyatı ilə peşə fəaliyyətini mükəmməl şəkildə uzlaşdırmışdır.
Ömrünün 62-ci baharında, 1985-ci il aprelin 15-də dünyasını dəyişən Zərifə xanımın xatirəsi bu gün də böyük hörmət və ehtiramla yad edilir. Onun adını daşıyan Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi bu gün də onun elmi irsini yaşatmaqdadır.
Zərifə Əliyevanın həyatı göstərir ki, əsl böyüklük yalnız elmi nailiyyətlərlə deyil, insanlara sevgi, qayğı və səmimiyyətlə yanaşmaqla ölçülür. O, Azərbaycan qadınının mənəvi gözəlliyini, ziyalılığını və humanist ruhunu təcəssüm etdirən əbədi simadır.
Gülxarə Əhmədova
Naxçıvan Muxtar Respublikası
Ali Məclisinin deputatı