Azərbaycanın sülh siyasəti: Cənubi Qafqazda yeni humanitar-mədəni mühit
Tarix boyu sülh bəşəriyyətin tərəqqisini təmin edən, xalqlar arasında qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirən və mədəniyyətlərin inkişafına əlverişli zəmin yaradan ən ali dəyərlərdən biri hesab edilmişdir. Tarixi təcrübə göstərir ki, sabitlik və təhlükəsizlik hökm sürən cəmiyyətlərdə elm, təhsil, incəsənət və mədəniyyət daha sürətlə inkişaf edir, müxtəlif xalqlar arasında dialoq və əməkdaşlıq genişlənir. Əksinə, müharibələr və silahlı münaqişələr yalnız şəhərləri, yaşayış məntəqələrini və iqtisadi infrastrukturu dağıtmır, eyni zamanda insanların mənəvi yaddaşına, tarixi-mədəni irsinə, milli kimliyinə və gələcəyə inamına dərin təsir göstərir. Buna görə də müasir dövrdə davamlı sülh yalnız siyasi razılaşmaların və diplomatik təşəbbüslərin nəticəsi kimi deyil, həm də humanitar dəyərlərin, mədəni irsin qorunmasının, qarşılıqlı hörmətin və birgəyaşayış mədəniyyətinin təcəssümü kimi qiymətləndirilir.
Məhz bu baxımdan 2026-cı il iyulun 3-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen arasında Bakıda keçirilən görüş xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu görüş təkcə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında siyasi, iqtisadi və enerji sahələrində strateji tərəfdaşlığın növbəti mərhələsini müəyyənləşdirməklə kifayətlənmir, eyni zamanda Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün, regional əməkdaşlığın, humanitar inteqrasiyanın və mədəni dialoqun inkişafı üçün yeni perspektivlər açır. Görüş zamanı səsləndirilən fikirlər bir daha göstərdi ki, regionun gələcək inkişaf modeli artıq yalnız geosiyasi maraqlara deyil, həm də qarşılıqlı etimada, humanizmə, əməkdaşlığa və ortaq dəyərlərə əsaslanan yeni münasibətlər sisteminin formalaşdırılmasına söykənir.
Son illər Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlər məzmun və mahiyyət etibarilə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuş, qarşılıqlı etimada və strateji tərəfdaşlığa əsaslanan əməkdaşlıq daha da dərinləşmişdir. İkitərəfli əlaqələrin dinamik inkişafı yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər və intensiv siyasi dialoq vasitəsilə özünü aydın şəkildə göstərir. Belə ki, 2026-cı ilin mart ayında Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın, may ayında isə Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasın Azərbaycana səfərləri tərəflər arasında siyasi dialoqun intensiv xarakter aldığını, əməkdaşlığın yeni məzmun və istiqamətlər üzrə genişləndirilməsi istiqamətində qarşılıqlı iradənin mövcud olduğunu nümayiş etdirmişdir.
Bu ardıcıl siyasi təmasların məntiqi davamı kimi Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Bakıya səfəri Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər. Səfər zamanı aparılan müzakirələr göstərdi ki, tərəfdaşlıq artıq yalnız iqtisadi və enerji əməkdaşlığı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda regional təhlükəsizlik, davamlı inkişaf, yaşıl enerji, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, humanitar əməkdaşlıq və Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün təmin olunması kimi strateji istiqamətləri də əhatə edir. Bu isə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin daha geniş siyasi məzmun kəsb etdiyini və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan etibarlı tərəfdaşlıq modelinin formalaşdığını göstərir.
Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən birini enerji və iqtisadi tərəfdaşlıq təşkil etsə də, Bakıda keçirilən görüş bir daha nümayiş etdirdi ki, bu münasibətlərin məzmunu artıq yalnız iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır. Qlobal geosiyasi şəraitdə enerji təhlükəsizliyi, dayanıqlı iqtisadi inkişaf, regional sabitlik və humanitar əməkdaşlıq bir-birini tamamlayan strateji amillər kimi çıxış edir. Bu baxımdan Azərbaycan–Avropa İttifaqı tərəfdaşlığı qarşılıqlı iqtisadi fayda ilə yanaşı, regionda etimad mühitinin möhkəmlənməsinə, sabitliyin qorunmasına və uzunmüddətli əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfə verir.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Avropa İttifaqı Azərbaycanın ən mühüm ticarət tərəfdaşıdır və ölkənin xarici ticarət dövriyyəsinin 40 faizdən çoxu Aİ üzv dövlətlərinin payına düşür. Bu göstərici iqtisadi əlaqələrin geniş miqyasını, tərəflər arasında formalaşmış qarşılıqlı etimadı və Azərbaycanın Avropanın etibarlı tərəfdaşı kimi mövqeyini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Xüsusilə enerji sahəsində əldə olunan nəticələr əməkdaşlığın strateji xarakter daşıdığını təsdiqləyir. Dörd il əvvəl imzalanmış Enerji Sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu iki tərəf arasında enerji əlaqələrinin yeni mərhələsini müəyyənləşdirmiş, bu müddət ərzində Azərbaycanın Avropa bazarına təbii qaz ixracı təxminən 65 faiz artmışdır. Hazırda Azərbaycan qazı Avropa İttifaqının on üzv dövlətinə nəql edilir və bu coğrafiyanın gələcəkdə daha da genişləndirilməsi üçün real potensial mövcuddur. Bu faktlar Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında etibarlı və strateji tərəfdaş kimi rolunu daha da möhkəmləndirir.
Enerji sahəsində əməkdaşlığın əhəmiyyəti yalnız iqtisadi göstəricilər və kommersiya maraqları ilə məhdudlaşmır. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində enerji təhlükəsizliyi dövlətlərin milli təhlükəsizliyinin, iqtisadi dayanıqlığının və siyasi sabitliyinin əsas təminatlarından biri hesab olunur. Bu baxımdan etibarlı enerji tərəfdaşlığı ölkələr arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, uzunmüddətli strateji əməkdaşlığın inkişafına və regional sabitliyin qorunmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycan da zəngin enerji resursları, müasir nəqliyyat infrastrukturu və ardıcıl enerji siyasəti ilə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayan etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir.
Ölkənin təşəbbüsü və böyük maliyyə sərmayələri hesabına reallaşdırılmış Cənub Qaz Dəhlizi bu əməkdaşlığın ən uğurlu nümunələrindən biridir. Avropaya uzanan və minlərlə kilometrlik vahid enerji nəqli sistemini özündə birləşdirən bu strateji layihə Azərbaycan qazının dünya bazarlarına təhlükəsiz və fasiləsiz çatdırılmasını təmin etməklə yanaşı, Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsində də mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, Azərbaycan enerji siyasətini yalnız ənənəvi karbohidrogen ehtiyatları üzərində qurmayaraq bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafını da dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirmişdir.
Son illərdə günəş, külək və su elektrik enerjisi sahələrində həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr ölkənin "yaşıl enerji" strategiyasının uğurla həyata keçirildiyini göstərir. Bu istiqamətdə imzalanmış beynəlxalq müqavilələrə əsasən yaxın beş-altı il ərzində təxminən səkkiz giqavat gücündə bərpa olunan enerji istehsalının təmin edilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihələrin reallaşması Azərbaycanın enerji potensialını daha da artırmaqla yanaşı, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə, dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin həyata keçirilməsi və Avropa ilə yaşıl enerji sahəsində strateji əməkdaşlığın yeni mərhələyə yüksəlməsi üçün mühüm zəmin yaradır. Beləliklə, Azərbaycan təkcə ənənəvi enerji resurslarının etibarlı təchizatçısı deyil, həm də regionun yaşıl enerji transformasiyasına töhfə verən strateji tərəfdaş kimi öz mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
Regional nəqliyyat və kommunikasiya layihələri müasir dövrdə iqtisadi inkişafın davamlılığını təmin edən əsas amillərdən biri olmaqla yanaşı, dövlətlər arasında siyasi, humanitar və mədəni əməkdaşlığın genişlənməsində də mühüm rol oynayır. Əlverişli coğrafi mövqeyə malik olan Azərbaycan uzun illərdir həyata keçirdiyi məqsədyönlü nəqliyyat siyasəti nəticəsində Şərq–Qərb və Şimal–Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin əsas iştirakçılarından birinə çevrilmiş, Avrasiyanın mühüm logistika və tranzit mərkəzi kimi öz mövqeyini möhkəmləndirmişdir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən genişmiqyaslı infrastruktur layihələri ölkənin beynəlxalq ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə, yükdaşımaların həcminin artmasına və regionun iqtisadi inteqrasiyasına mühüm töhfə verir.
Lakin bu nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti yalnız iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmır. Müasir limanlar, dəmir yolu xətləri, avtomobil magistralları və kommunikasiya şəbəkələri eyni zamanda xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın, mədəni dialoqun və humanitar əməkdaşlığın inkişafına xidmət edən mühüm körpülərdir. Tarix boyu Böyük İpək Yolunun Şərqlə Qərb arasında yaratdığı iqtisadi və mədəni əlaqələr bu gün inkişaf etmiş nəqliyyat-kommunikasiya layihələri vasitəsilə yeni məzmun və mahiyyət qazanır. İnsanların, ideyaların, elmi biliklərin və mədəni dəyərlərin sərbəst dövriyyəsi region ölkələri arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, müxtəlif mədəniyyətlərin yaxınlaşmasına və ortaq inkişaf modelinin formalaşmasına xidmət edir.
Bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüsü ilə reallaşdırılan beynəlxalq nəqliyyat layihələri yalnız iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirmir, eyni zamanda turizmin inkişafı, elmi və təhsil sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, mədəni mübadilələrin intensivləşdirilməsi və region xalqları arasında humanitar əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır. Beləliklə, ölkənin həyata keçirdiyi nəqliyyat və logistika siyasəti Cənubi Qafqazın iqtisadi inteqrasiyası ilə yanaşı, sülh, qarşılıqlı anlaşma və mədəni yaxınlaşma mühitinin formalaşmasına da mühüm töhfə verir.
Azərbaycan–Avropa İttifaqı arasında əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərinin müzakirə olunduğu görüşdə xüsusi yer tutan məsələlərdən biri də Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin edilməsi və Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərinin normallaşması prosesi oldu. Son illər regionda baş verən siyasi dəyişikliklər göstərir ki, uzun illər davam etmiş qarşıdurma mərhələsi artıq yeni əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşması ilə əvəz olunmaqdadır. Bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən sülh gündəliyi regionun gələcək inkişafının əsas prioritetlərindən biri kimi çıxış edir.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda imzalanmış Birgə Bəyannamə və sülh sazişinin paraflanması Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallığın formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir. Dövlət başçısı vurğuladı ki, bu gün regionda de-fakto sülh mövcuddur və artıq bu sülhün ilk müsbət nəticələri müşahidə olunmaqdadır. Lakin Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi əhəmiyyət daşıyan məqam ondan ibarət idi ki, sülh yalnız beynəlxalq hüquq normalarını təsbit edən sənədlərlə məhdudlaşmamalı, insanların gündəlik həyatında hiss olunan, sosial münasibətlərdə öz əksini tapan və cəmiyyətlərin inkişafına xidmət edən real dəyərə çevrilməlidir. Bu yanaşma sülhün siyasi razılaşmadan daha geniş məna daşıdığını, onun humanitar təhlükəsizliyin, ictimai sabitliyin və mədəni inkişafın əsas şərti olduğunu bir daha nümayiş etdirir.
Bu yanaşma əslində Cənubi Qafqazda yeni bir sülh mədəniyyətinin formalaşdırılması istiqamətində irəli sürülən mühüm humanitar baxışın ifadəsidir. Müasir dövrdə davamlı sülh yalnız siyasi razılaşmaların əldə olunması ilə məhdudlaşmır; onun uzunömürlü olması üçün cəmiyyətlərdə qarşılıqlı etimadın, tolerantlığın, dialoq mədəniyyətinin və birgəyaşayış dəyərlərinin formalaşdırılması zəruridir. Məhz buna görə də sülh mədəniyyəti dövlətlərarası münasibətlərlə yanaşı, insanların düşüncə tərzini, sosial davranışını və gələcəyə baxışını müəyyən edən mühüm mənəvi-ictimai dəyər kimi çıxış edir.
Otuz ilə yaxın davam edən münaqişədən sonra Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh gündəliyi regionda qarşıdurma və düşmənçilik ritorikasının əməkdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və ortaq inkişaf prinsipləri ilə əvəz olunmasına yönəlmişdir. Prezident İlham Əliyevin "biz sülh şəraitində yaşamağı öyrənirik" ifadəsi də məhz bu yeni mərhələnin mahiyyətini dolğun şəkildə ifadə edir. Bu fikir yalnız siyasi bəyanat deyil, uzun illər münaqişə şəraitində yaşamış cəmiyyətlərin yeni düşüncə modelinə keçidini, qarşılıqlı etimadın bərpasını və gələcəyə fərqli baxışın formalaşmasını özündə əks etdirən mühüm humanitar konsepsiyadır.
Sülh mədəniyyətinin əsas məqsədi keçmişin qarşıdurmalarını gələcəyin əməkdaşlığı ilə əvəz etmək, xalqlar arasında psixoloji baryerləri aradan qaldırmaq və qarşılıqlı anlaşma mühitini möhkəmləndirməkdir. Bu proses yalnız dövlətlərin siyasi iradəsi ilə deyil, həm də təhsil, elm, mədəniyyət, incəsənət və humanitar əməkdaşlıq vasitəsilə cəmiyyətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi ilə mümkün olur. Belə bir yanaşma gələcək nəsillərin müharibə və qarşıdurma deyil, dialoq, əməkdaşlıq və sülh dəyərləri əsasında formalaşmasına xidmət edir ki, bu da Cənubi Qafqazda davamlı sabitliyin və uzunmüddətli inkişafın ən mühüm təminatlarından biri hesab oluna bilər.
Azərbaycan sülh siyasətinin yalnız nəzəri və siyasi bəyanatlardan ibarət olmadığını, onun real məzmun daşıdığını konkret humanitar təşəbbüslərlə nümayiş etdirir. Davamlı sülhün möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar göstərir ki, ölkə regionda etimad mühitinin formalaşdırılmasını, humanitar əməkdaşlığın genişləndirilməsini və qarşılıqlı faydalı münasibətlərin inkişafını strateji prioritet kimi qiymətləndirir. Bu yanaşma sülhün yalnız dövlətlərarası münasibətlər müstəvisində deyil, insanların gündəlik həyatına təsir edən sosial və humanitar proses kimi qəbul edildiyini göstərir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında da vurğulandığı kimi, Azərbaycanın birtərəfli qaydada Ermənistana daşınan yüklərin ölkə ərazisindən tranzitinə tətbiq edilən bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırması regionda etimadın möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm humanitar addımlardan biridir. Bununla yanaşı, Ermənistana benzin və dizel yanacağının təchizatına başlanılması Azərbaycanın sülhü yalnız siyasi razılaşma kimi deyil, insanların sosial rifahına və normal həyat şəraitinin təmin olunmasına xidmət edən humanist dəyər kimi qiymətləndirdiyini nümayiş etdirir. Bu təşəbbüslər regionda qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, sosial-iqtisadi sabitliyin güclənməsinə və yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşmasına real töhfə verir.
Humanitar mahiyyət daşıyan bu addımlar göstərir ki, davamlı sülh yalnız siyasi sənədlərlə deyil, qarşılıqlı etimadı artıran praktik təşəbbüslər vasitəsilə möhkəmlənir. İnsanların gündəlik həyatına müsbət təsir göstərən belə qərarlar regionda yeni münasibətlər sisteminin formalaşmasına, xalqlar arasında etimadın bərpasına və uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün əlverişli zəminin yaranmasına xidmət edir. Bu baxımdan Azərbaycanın həyata keçirdiyi humanitar siyasət Cənubi Qafqazda sülhün davamlılığını təmin edən mühüm amillərdən biri kimi çıxış edir.
Mədəniyyət anlayışı yalnız teatrlar, muzeylər, tarixi abidələr və incəsənət nümunələri ilə məhdudlaşmır. O, eyni zamanda insanların birgəyaşayış mədəniyyətini, qarşılıqlı hörmət və etimad münasibətlərini, fərqli dəyərlərə tolerant yanaşmanı, dialoq qurmaq bacarığını və ortaq gələcək naminə əməkdaşlıq iradəsini özündə ehtiva edən geniş ictimai-fəlsəfi məfhumdur. Məhz bu mənada davamlı sülh mədəniyyətin inkişafı üçün əsas şərt, mədəniyyət isə sülhün möhkəmləndirilməsinin ən təsirli vasitələrindən biri hesab olunur. Sülh şəraitində formalaşan humanitar mühit xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına, ortaq dəyərləri bölüşməsinə və qarşılıqlı etimadın güclənməsinə əlverişli zəmin yaradır.
Bu baxımdan Cənubi Qafqazda yaranan yeni siyasi reallıq regionun humanitar və mədəni mənzərəsinin də yenilənməsinə imkan yarada bilər. Uzun illər qarşıdurmalar səbəbindən məhdudlaşan əlaqələrin bərpası, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması, sərhədlərin qarşıdurma məkanından əməkdaşlıq platformasına çevrilməsi region ölkələri arasında yeni inteqrasiya proseslərini sürətləndirə bilər. Bu proses yalnız iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə deyil, həm də xalqlar arasında etimadın möhkəmlənməsinə, mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafına və ortaq humanitar məkanın formalaşmasına xidmət edəcəkdir.
Gələcək perspektivdə birgə turizm marşrutlarının yaradılması, elm və təhsil sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, mədəni layihələrin həyata keçirilməsi, yaradıcı mübadilələrin təşviqi və ortaq mədəni irsin qorunmasına yönəlmiş təşəbbüslər region xalqları arasında qarşılıqlı anlaşmanı daha da dərinləşdirə bilər. Beləliklə, siyasi sabitlik və iqtisadi əməkdaşlıq mədəni inteqrasiyanın möhkəmlənməsi ilə tamamlanaraq Cənubi Qafqazın rəqabət və qarşıdurma məkanından əməkdaşlıq, dialoq və ortaq inkişaf regionuna çevrilməsi üçün möhkəm zəmin formalaşdırır.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında da vurğulandığı kimi, Avropa Komissiyasının bu prosesə verdiyi dəstək yüksək qiymətləndirilir. Bu əməkdaşlıq regionun gələcəyinin qarşıdurma və etimadsızlıq üzərində deyil, qarşılıqlı hörmətə, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, tərəfdaşlığa və ortaq inkişaf maraqlarına əsaslanan yeni münasibətlər sistemi üzərində qurulmasına xidmət edir. Belə yanaşma Cənubi Qafqazın uzunmüddətli perspektivdə sülh, sabitlik və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi üçün əlverişli şərait yaradır.
Humanitar diplomatiya və mədəni əməkdaşlığın təşviqi də bu tərəfdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, mədəniyyətlərarası dialoqun genişləndirilməsi, elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində birgə təşəbbüslərin dəstəklənməsi region xalqları arasında daha sıx əlaqələrin qurulmasına xidmət edə bilər. Bu baxımdan Azərbaycan–Avropa İttifaqı əməkdaşlığı yalnız mövcud problemlərin həllinə deyil, həm də Cənubi Qafqazda davamlı inkişafın, humanitar tərəqqinin və sülh mədəniyyətinin formalaşmasına yönəlmiş uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq modeli kimi dəyərləndirilə bilər.
Qloballaşan dünyada dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu artıq yalnız iqtisadi potensialı, hərbi qüdrəti və ya geosiyasi mövqeyi ilə ölçülmür. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində humanitar diplomatiya, mədəniyyətlərarası dialoq, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və davamlı sülhün təşviqi dövlətlərin beynəlxalq imicini və strateji tərəfdaşlıq imkanlarını müəyyənləşdirən mühüm amillərə çevrilmişdir. Xüsusilə mürəkkəb geosiyasi şəraitdə bu dəyərlərə əsaslanan siyasət regional sabitliyin qorunmasına, əməkdaşlığın genişlənməsinə və xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.
Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi çoxşaxəli xarici siyasət də məhz bu prinsiplər üzərində qurulmuşdur. Ölkə enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində etibarlı tərəfdaş olmaqla yanaşı, regional əməkdaşlığın inkişafına, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişləndirilməsinə, humanitar təşəbbüslərin dəstəklənməsinə və Cənubi Qafqazda davamlı sülhün bərqərar olunmasına yönəlmiş ardıcıl siyasət həyata keçirir. Bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş, məsuliyyətli aktor və konstruktiv əməkdaşlıq təşəbbüslərini dəstəkləyən dövlət kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
Beləliklə, iqtisadi inkişaf, enerji təhlükəsizliyi, humanitar əməkdaşlıq və sülh təşəbbüsləri bir-birini tamamlayan vahid strateji konsepsiya kimi çıxış edir. Bu konsepsiya təkcə Azərbaycanın milli maraqlarına xidmət etmir, həm də Cənubi Qafqazda sabitliyin möhkəmləndirilməsinə, mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafına və regionun uzunmüddətli davamlı inkişafına töhfə verən mühüm siyasi və humanitar model formalaşdırır.
Bakıda keçirilən bu görüş bir daha nümayiş etdirdi ki, Cənubi Qafqaz yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyaraq tədricən qarşıdurma məkanından əməkdaşlıq, dialoq və qarşılıqlı etimad regionuna çevrilməkdədir. Görüş zamanı səsləndirilən fikirlər və irəli sürülən təşəbbüslər göstərdi ki, regionun gələcək inkişafı artıq yalnız geosiyasi maraqlar və iqtisadi layihələr üzərində deyil, həm də davamlı sülhün, humanitar əməkdaşlığın və mədəni inteqrasiyanın möhkəmləndirilməsi prinsipləri əsasında qurulur. Bu, Cənubi Qafqazın gələcəyinə dair yeni baxışın və ortaq inkişaf modelinin formalaşdığını göstərən mühüm siyasi mesajdır.
Bu gün regionda həyata keçirilən nəqliyyat və kommunikasiya layihələri yalnız ölkələri bir-birinə bağlayan infrastruktur obyektləri deyil, eyni zamanda xalqları yaxınlaşdıran, mədəniyyətlər arasında dialoqu genişləndirən və qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirən strateji körpülərdir. Enerji layihələri təkcə iqtisadi rifahın və enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına deyil, həm də uzunmüddətli tərəfdaşlıq münasibətlərinin formalaşmasına xidmət edir. Eyni zamanda əldə olunan siyasi razılaşmalar dövlətlərarası münasibətlərin yeni mərhələyə yüksəlməsini təmin etməklə yanaşı, cəmiyyətlər arasında əməkdaşlıq mədəniyyətinin, humanitar əlaqələrin və ortaq gələcək naminə qarşılıqlı məsuliyyət hissinin formalaşmasına da zəmin yaradır.
Beləliklə, Bakıda keçirilən bu görüş yalnız Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin inkişafında deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcək siyasi, iqtisadi və humanitar inkişaf trayektoriyasının müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Regionun yeni inkişaf modeli məhz sülh, əməkdaşlıq və mədəni inteqrasiya prinsipləri üzərində qurulduğu təqdirdə, burada yaşayan xalqlar üçün daha təhlükəsiz, sabit və firavan gələcəyin təmin olunmasına xidmət edəcəkdir.
Sülhün ən böyük dəyəri onun yalnız siyasi sənədlərdə və beynəlxalq razılaşmalarda deyil, insanların gündəlik həyatında, sosial rifahında, təhlükəsizlik hissində və gələcəyə inamında öz əksini tapmasıdır. Davamlı sülh cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, humanitar əlaqələrin genişlənməsinə, mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafına və ortaq dəyərlər ətrafında birgəyaşayış mühitinin formalaşmasına xidmət edir. Bu mənada iqtisadi layihələr regionun maddi inkişafını təmin edirsə, humanitar təşəbbüslər insanların mənəvi yaxınlaşmasını, qarşılıqlı anlaşmanı və gələcəyə ümid hissini gücləndirir. Məhz bu vəhdət dayanıqlı inkişafın və uzunmüddətli sabitliyin ən mühüm təminatıdır.
Azərbaycanın həyata keçirdiyi ardıcıl siyasət də iqtisadi tərəqqi, enerji təhlükəsizliyi, regional əməkdaşlıq və humanitar dəyərlərin qarşılıqlı vəhdətinə əsaslanır. Bu siyasətin əsas məqsədi Cənubi Qafqazda sülhün yalnız siyasi razılaşma kimi deyil, insanların həyat tərzinə çevrilməsi, əməkdaşlığın isə iqtisadi münasibətlər çərçivəsini aşaraq mədəniyyət, elm, təhsil və humanitar tərəfdaşlıq vasitəsilə daha dərin məzmun qazanmasıdır. Bu baxımdan Azərbaycan regionda davamlı sülhün, qarşılıqlı etimadın və mədəni inteqrasiyanın möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm təşəbbüslər irəli sürərək Cənubi Qafqazın sabit, təhlükəsiz və ortaq inkişaf məkanına çevrilməsinə öz töhfəsini verməkdədir.
Beləliklə, Bakıda keçirilən yüksək səviyyəli görüş bir daha təsdiq etdi ki, davamlı inkişafın əsasında yalnız iqtisadi nailiyyətlər deyil, həm də sülh, humanizm, qarşılıqlı hörmət və mədəni əməkdaşlıq dayanır. Məhz bu dəyərlər Cənubi Qafqazın gələcəyini müəyyənləşdirəcək əsas inkişaf fəlsəfəsi kimi region xalqlarının təhlükəsizliyinə, rifahına, qarşılıqlı etimadına və davamlı inkişafına xidmət edəcəkdir.
Gülxarə Əhmədova
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı