ChatGPT akademik yazını necə dəyişir?

Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı ali təhsildə ənənəvi tədris və öyrənmə proseslərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib. Bu dəyişikliklərin ən diqqətçəkən nümunələrindən biri ChatGPT kimi generativ süni intellekt alətlərinin akademik yazı prosesinə daxil olmasıdır. Artıq bu texnologiyalar yalnız qrammatik səhvləri düzəltmir, həm də ideyaların formalaşdırılması, mətnin strukturlaşdırılması və akademik üslubun qurulmasında tələbələrə dəstək verir.

Xüsusilə xarici dil öyrənən tələbələr üçün ChatGPT akademik yazının daha asan və səmərəli hazırlanmasına imkan yaradır. Tələbələr bu alətin köməyi ilə fikirlərini daha məntiqli şəkildə təqdim edir, uyğun akademik söz ehtiyatından istifadə edir və mətnlərinin dil baxımından daha səlis olmasına nail olurlar. Bu isə yazı prosesində qarşıya çıxan bir çox çətinliyi aradan qaldırmağa kömək edir. Lakin mütəxəssislər diqqəti başqa bir vacib məqama da yönəldirlər. Süni intellektdən həddindən artıq istifadə tələbələrin fərdi yazı üslubunun formalaşmasına mənfi təsir göstərə bilər. ChatGPT tərəfindən yaradılan mətnlər adətən oxşar leksik vahidlərdən, standart ifadələrdən və eyni tip sintaktik quruluşlardan istifadə etdiyinə görə müxtəlif müəlliflərin yazıları arasında üslubi fərqlər azalır. Bu isə akademik yazıda müəllif səsinin və fərdi yanaşmanın zəifləməsi riskini yaradır.

ChatGPT akademik mətnlərin leksik, qrammatik və diskurs xüsusiyyətlərinə də təsir göstərir. Süni intellekt tərəfindən dəstəklənən mətnlərdə akademik söz ehtiyatının daha sıx işlənməsi, cümlələrin qrammatik cəhətdən daha düzgün qurulması və mətnin ümumi məntiqi ardıcıllığının güclənməsi müşahidə olunur. Bununla yanaşı, bu mətnlər bəzən standart və təkrarlanan ifadələrlə zəngin olduğundan yaradıcı dil istifadəsi müəyyən qədər məhdudlaşır.

Bu gün bir çox universitetlər ChatGPT-ni qadağan etmək əvəzinə, ondan etik və məsuliyyətli şəkildə istifadə etməyi təşviq edirlər. Əsas məqsəd süni intellekti tələbənin yerinə yazan vasitə kimi deyil, onun düşünmə, planlaşdırma və redaktə bacarıqlarını inkişaf etdirən köməkçi alət kimi tətbiq etməkdir.

Akademik yazı insan yaradıcılığı ilə süni intellekt imkanlarının qarşılıqlı əməkdaşlığı üzərində qurulsa daha faydalı olar. Bu prosesdə əsas vəzifə texnologiyanın üstünlüklərindən faydalanmaqla yanaşı, müəllifin fərdi üslubunu, tənqidi düşüncəsini və akademik dürüstlüyünü qorumaqdır. Məhz bu balans ali təhsildə keyfiyyətli akademik yazının inkişafına və müasir elmi kommunikasiyanın daha da zənginləşməsinə töhfə verəcəkdir.

Türkan İsmayıllı 

Naxçıvan Dövlət Universitetinin “İngilis dili və metodika” kafedrasının müdiri

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru