BMT Fransaya Yeni Kaledoniyanın yerli xalqı qarşısında öhdəlikləri xatırladıb
Fransa Yeni Kaledoniyanın gələcəyi ilə bağlı hər hansı siyasi və konstitusiya islahatlarının yalnız yerli Kanak xalqının tam iştirakı ilə həyata keçirilməsini təmin etməlidir.
NUHÇIXAN xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin irqi ayrı-seçkiliyin ləğvi Komitəsinin ekspertləri bildiriblər.
Komitə Parisin son təşəbbüslərinin 1998-ci il Numea Sazişi ilə müəyyən edilmiş siyasi arxitekturanı sarsıda biləcəyindən ciddi narahatlıq ifadə edib. Bu sənəd ərazinin tədricən dekolonizasiyası, Kanak kimliyinin tanınması, muxtariyyətin genişləndirilməsi və Yeni Kaledoniyanın siyasi gələcəyinin həllinə hazırlıq üçün təməl qoyub. Ekspertlərin fikrincə, Kanakların razılığı olmadan seçki qanunlarını və siyasi mexanizmləri dəyişdirmək cəhdləri onların siyasi prosesdə iştirak etmək hüququna mənfi təsir göstərə bilər.
Komitə Kanak hüquqlarına təsir edən islahatların bu xalqın iştirakı olmadan başlandığını xüsusi qeyd edib. 2025-ci ilin əvvəlində Fransa hakimiyyəti Bujivalda qapalı danışıqlar aparıb, nəticədə yeni siyasi razılaşma və elektoratı genişləndirən qanun layihəsi hazırlanıb. Lakin Kanakın əsas qurumları müzakirələrdə iştirak etməyə dəvət olunmayıb. Ekspertlər vurğulayıblar ki, Fransa hökuməti tərəfindən təşviq edilən prosesin hazırkı formatı artıq çoxtərəfli deyil və Yeni Kaledoniya xalqının bərabərhüquqlu tərəf kimi iştirakını istisna edir.
Komitə Fransanı Kanak xalqının hüquq və mənafelərinə təsir edən istənilən islahatlarda onun nümayəndələrinin mənalı iştirakını təmin etməyə, təmsilçi qurumları ilə şəffaf və vicdanlı məsləhətləşmələr aparmağa, ərazinin gələcəyi ilə bağlı qərar qəbul edərkən yerli xalqın sərbəst, əvvəlcədən və məlumatlı razılığını almağa çağırıb. Ekspertlərin qənaətinə görə, Yeni Kaledoniyada dekolonizasiya və öz müqəddəratını təyinetmə ilə bağlı hər hansı tədbir inklüziv dialoqa əsaslanmalıdır.
Bununla yanaşı, Komitə ayrıca olaraq, 2024-cü ilin may etirazları zamanı Fransa hüquq-mühafizə orqanlarının həddindən artıq və qeyri-mütənasib, o cümlədən ölümcül güc tətbiq etməsi barədə məlumatlardan dərin narahatlığını ifadə edib. Həmçinin müstəqillik hərəkatı ilə əlaqəli bir neçə Kanak insan hüquqları müdafiəçisinin onların razılığı olmadan Fransanın materik hissəsindəki həbsxanalara köçürülməsi barədə məlumatlar da qeyd edilib.
Komitə Parisi ifrat güc tətbiqi ilə bağlı bütün hallar üzrə müstəqil araşdırmalar aparmağa, məsul şəxsləri məsuliyyətə cəlb etməyə və qurbanlara tam kompensasiya ödənilməsinə çağırıb.