Peyklər və neyron şəbəkələri dəniz çəmənliklərinin ilk qlobal xəritəsinin tərtibinə kömək edib
Beynəlxalq alimlər qrupu peyk məlumatlarından və süni intellekt texnologiyalarından istifadə edərək planetin ən məhsuldar sahil ekosistemlərindən bəzilərini təşkil edən sualtı çiçəkli bitkilərin - dəniz çəmənliklərinin ilk müfəssəl qlobal xəritəsini tərtib edib. Tədqiqatın nəticələri “Nature” jurnalında dərc olunub.
NUHÇIXAN “Ecosphere”yə istinadla xəbər verir ki, Arizona Dövlət Universitetinin tədqiqatçıları və həmkarları “Sentinel-2” peykləri tərəfindən iki dövr ərzində - 2019-2020 və 2023-2024-cü illərdə əldə edilən 4,75 milyon peyk şəklini təhlil ediblər.
Alimlər sualtı bitki örtüyünü tanımaq üçün sahə məlumatları əsasında hazırlanmış dərin öyrənmə alqoritmindən istifadə ediblər. Nəticədə əldə edilən xəritənin fəza qətnaməsi 10 metrdir və bu da ilk dəfə olaraq dəniz çəmənliklərini qlobal miqyasda bu qədər yüksək detalda təsvir etməyə imkan verir.
Müəyyən edilmiş dəniz otları çəmənliklərinin ümumi sahəsi təxminən 148.500 kvadratkilometrdir. Bunun təxminən 6 min kvadratkilometri qabarma-çəkilmə zonasında, qalan hissəsi isə daimi olaraq su altında qalan dayaz ərazilərdə yerləşir. Müəyyən edilmiş bütün dəniz otları çəmənliklərinin təxminən 70 faizi beş bölgədə - Baham adaları, Kuba, ABŞ, Avstraliya və İndoneziyada cəmləşib.
Tədqiqat, həmçinin bu ekosistemlərin vəziyyətindəki dəyişiklikləri qiymətləndirib. Dördillik müşahidə dövründə dəniz otları çəmənliklərinin təxminən 4 faizi yoxa çıxıb, daha 4 faizi isə deqradasiyaya uğrayıb və sıx vəziyyətdən seyrək hala gəlib. Ən nəzərəçarpan dəyişikliklər tropik bölgələrdə qeydə alınıb.
Alimlərin fikrincə, məlum dəniz otlarının cəmi təxminən 20 faizi su hövzələrinin qorunan ərazilərində yerləşir.
Dəniz otları sahil ekosistemlərində mühüm rol oynayır. Onlar balıqlar və onurğasızlar üçün yaşayış mühitini təmin edir, dib çöküntülərini sabitləşdirir, sahilləri eroziyadan qoruyur və karbon yığılmasına töhfə verir. Lakin indiyə qədər bu ekosistemlər, onların miqyası və paylanması barədə dəqiq məlumatların olmaması səbəbindən dəniz çəmənlikləri ən az öyrənilən sahələr arasında qalıb.
Tədqiqata əlavə olunan şərhlərdə alimlər Karlos Duarte və Dorte Krause-Jensen qeyd ediblər ki, belə ətraflı xəritənin hazırlanması dəniz otlarının vəziyyətini izləmək və effektiv qoruma tədbirləri hazırlamaq üçün vacib vasitə olacaq.
Əldə edilən məlumatlar artıq açıq şəkildə bütün ictimaiyyət üçün dərc edilib və “Allen Coral Atlas” platformasına inteqrasiya olunub ki, bu da dünya üzrə mütəxəssislərə onlardan elmi tədqiqatlar, dəniz çəmənliklərinin qorunması səyləri üçün istifadə etməyə imkan verir.