“Reuters”: Süd Yolu qalaktikasının qəribə planetar sistemi astronomlarda çaşqınlıq yaradıb

Astronomlardan ibarət tədqiqat qrupu Süd Yolu qalaktikasında öz Günəş sistemimizdən o qədər fərqli bir planet sistemini qeydə alır ki, onu təsvir etmək üçün uyğun terminologiya tapmaqda çətinlik çəkir.

NUHÇIXAN “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, sistem Günəşimizin kütləsinin təxminən 40 faizini təşkil edən qırmızı “cırtdan” ulduzu əhatə edir və onun ətrafında planetlə ulduz arasındakı xətti qarışdıran qəhvəyi “cırtdan” olan səma cismindən ibarətdir. Sonuncu isə, öz növbəsində, Avropa Cənub Rəsədxanasının Çilidə yerləşən nəhəng teleskopu vasitəsilə yeni kəşf edilmiş qaz halında olan Yupiter ölçülü bir dünya tərəfindən fırlanır.

Astronomlara görə, Günəş sistemimizi model çərçivə kimi istifadə etsək, ulduzun ətrafında fırlanan başqa bir cismin ətrafındakı cisim başqa bir Ay - və ya bu halda kiçik Ay adlandırılmalıdır. Çünki o, Günəş sistemimizdən kənardadır. Lakin qəhvəyi “cırtdanın” ətrafında fırlanan cisim, tərkibi və ölçüsü baxımından Günəş sistemimizdəki çoxsaylı peyklərdən heç birinə bənzəmir və nisbətən kiçik qayalı və ya buzlu dünyalardır.

Çilidəki Dieqo Portales Universitetinin astrofizika üzrə tədqiqatçısı və “Nature” jurnalında dərc olunmuş elmi məqalənin müəllifi Kevin Hoy bu kosmik fenomeni şərh edərək deyib: “Bu, şübhəsiz ki, müzakirə mövzusu olacaq. Ümumiyyətlə, astronomlar rəsmi ad verilənə qədər “ekzopeyk” termini ilə razıdırlar. Günəş sistemini təsvir etmək üçün icad etdiyimiz sözləri bu halda digər sistemlərə aid etmək çətindir”.

Astronomlar bildirirlər ki, bu sistem Yerdən təxminən 71 işıq ili uzaqlıqda yerləşir. İşıq ili işığın bir ildə qət etdiyi məsafədir (9,5 trilyon km).

Ekzopeyk Günəş sistemimizin ən böyük planeti olan qaz nəhəngi Yupiterin kütləsinin ən azı 90 faizinə malikdir. O, qəhvəyi “cırtdanın” orbitini hər 170 gündə Yerlə Günəşi ayıran məsafənin təxminən beşdəbirində tamamlayır.

Dieqo Portales Universitetinin astrofiziki Alis Zurlo bildirib: “Düşünürəm ki, bu kəşf elmi ictimaiyyət üçün “Pandora” qutusunu açıb. Bu tip obyektlər tamamilə yeni və qeyri-adidir, Günəş sistemimizdə tanıdığımız obyektlərdən həqiqətən fərqlidir. İndi nəzəri modellər vasitəsilə bu tip obyektlərin necə əmələ gəldiyini və onların ümumi olub-olmadığını anlamalıyıq. Biz qəsdən onu Ay adlandırmamağı seçdik. Çünki bu obyekt Günəş sistemimizdəki Aydan fərqlidir. O, daha böyükdür və planetin ətrafında fırlanmır, əksinə, planetlə ulduz arasında yerləşən qəhvəyi “cırtdan” obyektin ətrafında dövr edir. Əvvəllər heç vaxt belə bir sistem görmədiyimiz üçün hələ də onu təsvir etməyin ən yaxşı yolunu axtarıqıq”.

Günəş sistemimiz xaricindəki planetlər kimi tanınan 6300-dən çox ekzoplanet kəşf edilsə də, ekzopeykləri tapmaq daha çətin olub və yalnız bir neçə yaxşı namizəd müəyyən edilib. Tədqiqatçılar onların mənşəyini öyrənməyə çalışırlar.