Avropa “Big Tech” asılılığını azaltmaq üçün yeni rəqəmsal yanaşma axtarır
Avropada rəqəmsal suverenlik məsələsi son illərdə texnoloji siyasətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib.
NUHÇIXAN xəbər verir ki, “Euractiv”də dərc olunan analitik məqalədə Avropa İttifaqının böyük texnologiya şirkətlərinin dominantlığını yalnız yeni rəqiblər yaratmaqla deyil, rəqəmsal sistemlərdə qarşılıqlı işləkliyi – interoperabelliyi genişləndirməklə məhdudlaşdıra biləcəyi vurğulanır.
Məqalənin əsas tezisi ondan ibarətdir ki, rəqəmsal bazarda problemin kökündə ayrı-ayrı şirkətlərin böyüklüyündən daha çox, istifadəçiləri müəyyən platformaların daxilində saxlayan mərkəzləşdirilmiş texniki struktur dayanır. Elektron poçtun müxtəlif xidmətlər arasında işləməsi və mobil cihazların fərqli şəbəkələrə qoşula bilməsi kimi nümunələr göstərir ki, vahid texniki standartlar rəqabəti və innovasiyanı gücləndirə bilər.
Bu yanaşma Avropa üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki qitənin rəqəmsal infrastrukturu ABŞ mənşəli iri şirkətlərin xidmətlərindən əhəmiyyətli dərəcədə asılı olaraq qalır. Belə şəraitdə Avropanın yalnız öz “milli” və ya “Avropa” platformalarını yaratması problemin mahiyyətini dəyişməyə bilər. Əgər yeni sistemlər də qapalı və mərkəzləşdirilmiş formada qurularsa, mövcud model sadəcə başqa sahibkarlarla təkrarlanacaq.
Analitik baxımdan, interoperabellik ideyasının üstünlüyü məhz burada ortaya çıxır. İstifadəçinin konkret platformaya məcburi bağlılığını azaltmaqla üçüncü tərəf proqramlarının, xidmətlərin və süni intellekt əsaslı alətlərin mövcud sistemlərə qoşulmasına imkan yaratmaq mümkündür. Bu isə rəqəmsal bazarda “qalib hər şeyi götürür” məntiqini zəiflədə və innovasiya üçün daha geniş meydan aça bilər.
Məsələnin digər tərəfi siyasi xarakter daşıyır. Avropa ilə ABŞ arasında texnologiya, ticarət və strateji asılılıqlarla bağlı fikir ayrılıqları dərinləşdikcə rəqəmsal muxtariyyət artıq yalnız iqtisadi məsələ deyil, təhlükəsizlik və siyasi qərarvermə məsələsinə də çevrilir. Lakin burada məqsəd bir dominant mərkəzi digəri ilə əvəz etmək deyil, ümumiyyətlə, mərkəzləşdirilmiş asılılıq modelindən uzaqlaşmaq olmalıdır.
Bu baxımdan yanaşma Azərbaycan üçün də müəyyən maraq kəsb edir. Rəqəmsal transformasiya sürətləndikcə açıq standartlar, məlumatların daşınması və müxtəlif platformaların bir-biri ilə işləməsi həm dövlət xidmətlərinin, həm də özəl sektorun çevikliyini artıra bilər. Avropanın təcrübəsi göstərir ki, gələcəyin rəqəmsal iqtisadiyyatında əsas üstünlük yalnız platformaya sahib olmaqdan deyil, müxtəlif sistemlər arasında sərbəst əlaqə yaratmaq imkanından asılı olacaq.
Beləliklə, “Big Tech”in təsirini azaltmağın ən dayanıqlı yolu şirkətləri sadəcə parçalamaq deyil, onların texniki sərhədlərini istifadəçilər və innovatorlar üçün daha açıq etməyə nail olmaqdır. Bu model Avropaya həm rəqəmsal suverenliyini gücləndirmək, həm də daha rəqabətli və çoxtərəfli texnoloji ekosistem formalaşdırmaq imkanı verə bilər.