Amazoniyada demensiyaya dözümlü insanlar aşkar edilib
Boliviya Amazoniyasının iki yerli icmasında beş il ərzində aparılan müşahidələr zamanı yaşlı iştirakçıların 2%-dən azına demensiya diaqnozu qoyulub. Halbuki Avropa ölkələrində və ABŞ-da bu pozuntunun yayılma göstəriciləri həmin rəqəmdən üç-dörd dəfə yüksəkdir.
NUHÇIXAN-ın məlumatına görə, araşdırmanın nəticələri "Alzheimer's & Dementia" (A&D) jurnalında dərc olunub.
Elmi qrup tədqiqatın başlanğıcında demensiya əlamətləri olmayan tsiman və moseten icmalarının 730 yetkin nümayəndəsini müşahidə edib. Beşillik dövr ərzində xəstəlik 22 nəfərdə aşkarlanıb. İştirakçıların bir hissəsi tədqiqat başa çatmazdan əvvəl vəfat etdiyi üçün alimlər icmaların yaşlı üzvləri arasında ölüm hallarının yüksək səviyyəsini də nəzərə alıblar.
Tsimanlar təxminən 17 min nəfərlik etnik qrupdur. Onların ənənəvi həyat tərzi ovçuluq, balıqçılıq və əkinçilik üzərində qurulub və yüksək fiziki aktivliyi nəzərdə tutur. Mosetenlər tsimanlarla genetik və dil baxımından qohumdurlar, lakin ticarət məntəqələrinə, təmiz içməli suya və tibbi xidmətlərə daha geniş çıxış imkanlarına malikdirlər.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, demensiya hallarının az olması gündəlik həyat tərzinin xüsusiyyətləri ilə izah oluna bilər. Hər iki xalqın nümayəndələri arasında ürək-damar xəstəlikləri üçün bəzi risk faktorlarına, o cümlədən artıq çəkiyə, yüksək arterial təzyiqə və şəkərli diabetə daha az rast gəlinir. Bununla belə, bu xüsusiyyətlərlə demensiyadan qorunma arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsi bu tədqiqat çərçivəsində təsdiqlənməyib.
Genetik meyillilik faktorları sənaye baxımından inkişaf etmiş ölkələrdə qeydə alınan göstəricilərlə müqayisəolunan olub. Yaşlılıq və APOE ε4 gen variantının daşıyıcısı olmaq demensiyanın yaranması riskini artırıb.
Müəlliflər vurğulayırlar ki, demensiyanın aşağı yayılma səviyyəsini yalnız həyat tərzi ilə izah etmək mümkün deyil: diaqnoz qoyulduqdan sonra iştirakçıların ömür uzunluğu ABŞ-dakı xəstələrlə müqayisədə iki-üç dəfə daha qısa olub, ölüm ehtimalı isə koqnitiv pozuntuları olmayan insanlarla müqayisədə altı dəfədən çox yüksək olub.