Peyklər dünyanın 465 şəhərində torpaq-qruntun çökməsinin xəritəsini tərtib etməyə kömək edib
Peyk məlumatları alimlərə 107 ölkənin 465 böyük şəhərində torpaq-qruntun çökməsinin xəritəsini tərtib etməyə kömək edib. Mexiko şəhərinin bəzi ərazilərində torpaq-qruntu ildə təxminən 22 santimetr çökür.
NUHÇIXAN “Nature Cities” elmi jurnalına istinadla xəbər verir ki, alimlər 2014-cü ildən 2023-cü ilə qədər peyk müşahidələrinin təhlili zamanı müxtəlif şəhərlərdə torpaq səthindəki dəyişikliklərin ümumi metodologiyadan istifadə etməklə müqayisəsini aparıblar.
Tədqiqat göstərib ki, çökmə nisbətləri hətta tək bir şəhər daxilində də əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Mexiko şəhərində bəzi ərazilərdə maksimum nisbət ildə 217 millimetrə çatıb, orta nisbət isə 8 millimetr olub.
Asiya şəhərləri arasında ən yüksək orta göstəricilər İndoneziyanın Medan və Bandunq şəhərlərində qeydə alınıb; bu ərazilərdə müvafiq olaraq ildə 33 və 22 millimetr torpaq-qruntu çökməsi baş verib. İranın İsfahan şəhərində isə bu göstərici 11 millimetr olub.
Yerin çökməsi binalara və təməllərə zərər verə, kanalizasiya sistemlərini sıradan çıxara və daşqın riskini artıra bilər. Buna görə də peyk məlumatları şəhər hakimiyyət orqanlarına həssas əraziləri müəyyən etməyə və infrastrukturun inkişafını planlaşdırmağa kömək edir.
Eyni zamanda, bir sıra böyük şəhərlərdə səth dəyişiklikləri o qədər də böyük deyil. Xüsusilə, Boston, Nyu-York, London, Pekin, Tokio, Seul, Sidney, Montevideo və Neapolda çökmə və ya qalxma sürətlərinin ildə 0,1 ilə 1,9 millimetr arasında dəyişdiyi qeyd olunur. Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, bu cür kiçik dəyərlər ehtiyatla şərh olunmalıdır.
Alimlər təhlilləri üçün radar peyk şəkillərini və təkrar müşahidələri müqayisə etməklə səth dəyişikliklərini aşkar etməyə imkan verən interferometriya metodundan istifadə ediblər.
Tədqiqatçılar öz məlumatlarına əsasən istifadəçilərə tədqiq olunan şəhərlər üçün ölçmə nəticələrini görməyə imkan verən “Global Urban Subsidence” adlı açıq platforma yaradıblar.
Müəlliflər vurğulayırlar ki, təqdim olunan qiymətləndirmələr yerli səth dəyişikliklərini əks etdirir və nəticələrin dəqiqliyi qismən peyk məlumatlarını yoxlamaq üçün yerüstü ölçmələrin mövcudluğundan asılıdır. Əlavə müşahidələr müəyyən edilmiş tendensiyaların davam edib-etmədiyini müəyyənləşdirməyə şərait yaradacaq.