Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsi: Prezident İlham Əliyevin səfəri strateji hədəfləri müəyyənləşdirdi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasına növbəti səfəri qədim diyarın həyatında mühüm siyasi, iqtisadi, sosial, hərbi və mədəni hadisələrlə yadda qaldı. Dövlət başçısının səfər çərçivəsində həyata keçirdiyi tədbirlər, verdiyi mühüm mesajlar və səfərin ertəsi günü imzalanan sərəncamlar Naxçıvanın qarşıdakı illər üçün inkişaf prioritetlərini aydın şəkildə ortaya qoydu.
Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində qeyd etdi ki, bu, onun Prezident kimi Naxçıvana 17-ci səfəridir. Dövlət başçısı vurğuladı ki, hər səfərin özünəməxsus əhəmiyyəti və nəticələri olub, son illərdə Naxçıvanın ümumi inkişafı təmin edilib və bundan sonra da muxtar respublikanın sürətli sosial-iqtisadi inkişafı davam etdiriləcək.
Bu səfərin əsas xüsusiyyətlərindən biri ondan ibarətdir ki, Naxçıvanın inkişafı artıq ayrı-ayrı layihələr çərçivəsində deyil, kompleks və uzunmüddətli strategiya əsasında nəzərdən keçirilir. Səfər zamanı sənaye, enerji, nəqliyyat, şəhərsalma, sosial müdafiə, kənd təsərrüfatı, mədəni irsin qorunması və müdafiə sahələrini əhatə edən çoxsaylı layihələr diqqət mərkəzində oldu.
Güclü müdafiə potensialı Naxçıvanın təhlükəsizliyinin əsas təminatıdır
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan səfərində mühüm istiqamətlərdən biri muxtar respublikanın müdafiə potensialının gücləndirilməsi oldu. Dövlət başçısı Əlahiddə Ümumqoşun Orduda yeni yaradılan komando hərbi hissələrinə Döyüş bayraqlarının təqdim edilməsi mərasimində iştirak etdi.
Prezident müsahibəsində xüsusi vurğuladı ki, Naxçıvanın coğrafi xüsusiyyətləri və Azərbaycanın əsas hissəsi ilə quru bağlantısının olmaması onun təhlükəsizliyinə xüsusi diqqət göstərilməsini zəruri edir. Bu baxımdan Naxçıvanda müasir hərbi texnika ilə təchizatın gücləndirilməsi, yeni komando qüvvələrinin yaradılması və hərbi potensialın daha da artırılması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir.
Bu yanaşma bir daha göstərir ki, Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafı ilə təhlükəsizlik məsələləri bir-birindən ayrı nəzərdən keçirilmir. Güclü iqtisadiyyat, müasir infrastruktur və etibarlı müdafiə sistemi vahid dövlət strategiyasının tərkib hissəsidir.
Naxçıvan Sənaye Parkı yeni iqtisadi imkanlar yaradacaq
Səfərin ən mühüm iqtisadi hadisələrindən biri Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması oldu. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, ərazi baxımından Naxçıvan Sənaye Parkı Sumqayıt Sənaye Parkından sonra Azərbaycanda ikinci ən böyük sənaye parkı olacaq.
Parkın yaradılması Naxçıvanda yeni istehsal sahələrinin formalaşmasına, iş yerlərinin açılmasına, sahibkarlığın inkişafına, yerli məhsul istehsalının və ixrac imkanlarının genişlənməsinə ciddi təkan verəcək.
Sənaye Parkının tərkibində 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının da inşa olunması nəzərdə tutulur. Prezidentin sözlərinə görə, hazırda Naxçıvanın generasiya gücü təqribən 200 meqavatdır. Yeni stansiyanın yaradılması bu gücü təxminən 1,5 dəfə artıracaq. Burada əsas məqsəd yalnız Naxçıvanın enerji təminatını gücləndirmək deyil, gələcəkdə elektrik enerjisinin ixrac imkanlarını da genişləndirməkdir.
Naxçıvan yaşıl enerji məkanına çevrilir
Naxçıvanın gələcək inkişafında enerji təhlükəsizliyi xüsusi yer tutur. Səfər zamanı Prezident “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” Günəş Elektrik stansiyalarında görülən işlərlə tanış oldu.
Naxçıvanın Günəş enerjisi baxımından Azərbaycanın ən əlverişli məkanlarından biri olduğu bildirildi. Artıq 600 hektardan çox ərazi müəyyənləşdirilib və burada gələcəkdə yüzlərlə meqavat gücündə Günəş Elektrik stansiyalarının yaradılması nəzərdə tutulur. Hazırda 50 meqavat gücündə iki Günəş Elektrik stansiyasının tikintisi də diqqət mərkəzindədir.
Dövlət başçısı Naxçıvanda bərpaolunan enerji potensialının daha geniş miqyasda reallaşdırılacağını bildirdi. Günəş və su elektrik enerjisinin inkişafı ilə yanaşı, enerji saxlanc sistemlərinin yaradılması da nəzərdə tutulur. Birinci mərhələdə Naxçıvanda ən azı 100 meqavatlıq batareya saxlanc qurğusunun yaradılması planlaşdırılır.
Bu siyasət Naxçıvanın yalnız enerji ilə özünü təmin edən deyil, gələcəkdə enerji ixrac edən regionlardan birinə çevrilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır.
Zəngəzur dəhlizi və Naxçıvanın yeni nəqliyyat missiyası
Səfərin ən böyük strateji əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərindən biri Naxçıvanın nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlı idi.
Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Zəngəzur dəhlizinin yaradılması təşəbbüsünün Azərbaycana məxsus olduğunu bir daha vurğuladı. Dövlət başçısının sözlərinə görə, 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş tarixi görüş zamanı bu məsələnin həlli istiqamətində mühüm nəticə əldə edilib və TRIPP layihəsinin icrasına başlanılıb.
Azərbaycan ərazisində Horadiz-Ağbənd avtomobil yolunun tikintisi artıq son mərhələdədir. Dəmir yolunun tikintisi də sürətlə davam etdirilir. Prezident bildirdi ki, gələn il dəmir yolunun Ermənistan sərhədinə çatdırılması nəzərdə tutulur.
Naxçıvan ərazisində isə dəmir yolunun yenidən qurulması ilə bağlı işlər davam edir. Ordubad istiqamətində tikinti işlərinə başlanılıb, mövcud olmayan ayrı-ayrı hissələrin yenidən inşası nəzərdə tutulur. Yeni texniki-iqtisadi əsaslandırmaya əsasən Naxçıvan dəmir yolu xəttinin uzunluğu 194 kilometr olacaq.
Hazırda mövcud dəmir yolunun yükaşırma qabiliyyəti 1,5 milyon ton təşkil edir. Qarşıya qoyulan məqsəd isə bu göstəricini ən azı 15 milyon tona çatdırmaqdır. Beləliklə, Naxçıvan gələcəkdə Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin mühüm qollarından biri olmaqla yanaşı, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin də alternativ istiqamətinə çevrilə bilər.
Bu, Naxçıvan üçün tarixi imkan deməkdir. Çünki 15 milyon ton və daha artıq yükün bu ərazidən keçməsi yeni logistika mərkəzlərinin, xidmət sahələrinin və istehsal müəssisələrinin yaranmasına, minlərlə yeni iş yerinin açılmasına və iqtisadi fəallığın artmasına səbəb ola bilər. Prezidentin ifadə etdiyi kimi, Naxçıvanın əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilməsi real perspektivdir.
Naxçıvan–Qarabağ–Şərqi Zəngəzur vahid inkişaf məkanı
Səfər zamanı səslənən ən mühüm strateji fikirlərdən biri Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf konsepsiyası çərçivəsində nəzərdən keçirilməsidir.
Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, Zəngilanla Ordubad arasında məsafə cəmi 42 kilometrdir və tarixən bu coğrafiya vahid məkan olub. Bu baxımdan Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvanın vahid, nümunəvi inkişaf məkanı kimi formalaşdırılması qarşıya məqsəd qoyulur.
Hər üç ərazinin yaşıl enerji potensialı, nəqliyyat imkanları, turizm resursları və iqtisadi potensialı bir-birini tamamlayır. Naxçıvanın bu sistemə daha sıx inteqrasiyası muxtar respublikanın Azərbaycanın ümumi iqtisadi sistemində rolunu daha da artıracaq.
Sosial siyasətin yeni ünvanı
Prezident İlham Əliyevin səfərində sosial siyasət də xüsusi diqqət mərkəzində oldu. Naxçıvan Regional DOST Mərkəzinin açılışı sosial xidmətlərin vətəndaşlara daha əlçatan, çevik və müasir formada təqdim edilməsi baxımından mühüm hadisədir. Dövlət başçısı DOST Mərkəzinin yanında ASAN xidmət mərkəzinin də fəaliyyət göstərdiyini diqqətə çatdıraraq əsas məqsədin insanlara daha keyfiyyətli xidmət göstərmək olduğunu bildirdi.
Sosial siyasətin davamı olaraq Naxçıvan şəhərində 518 mənzildən ibarət sosial evlər kompleksinin təməli qoyuldu. Təxminən 5 hektar ərazidə inşa ediləcək kompleksdə 6 və 7 mərtəbəli 16 bina olacaq. Mənzillərin 93-ü birotaqlı, 37-si ikiotaqlı, 351-i üçotaqlı, 37-si isə dördotaqlı olacaq.
Kompleksdə uşaq bağçası, iaşə obyektləri və digər zəruri sosial infrastruktur yaradılacaq, ərazi elektrik, qaz, su və kanalizasiya sistemləri ilə təmin olunacaq, yollar, səkilər salınacaq, abadlıq və yaşıllaşdırma işləri aparılacaq.
Bu layihə dövlətin sosial siyasətinin əsas mahiyyətini – vətəndaşların mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılmasını, sosial rifahın yüksəldilməsini və müasir yaşayış mühitinin yaradılmasını – bir daha nümayiş etdirir.
Naxçıvanın tarixi və mədəni irsi qorunur
Naxçıvan səfərinin mühüm istiqamətlərindən biri də tarixi-mədəni irsin qorunması oldu.
Prezident İlham Əliyev Möminə xatun türbəsində aparılan bərpa işləri ilə tanış oldu. XII əsrin nadir memarlıq nümunələrindən olan bu abidənin qorunması Naxçıvanın dünya və Azərbaycan mədəni irsindəki xüsusi yerinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Eyni zamanda, “Əcəmi seyrangahı” istirahət kompleksində böyük Azərbaycan memarı Əcəmi Naxçıvaninin abidəsinin açılışı keçirildi. Bu hadisə xüsusilə əlamətdardır. Çünki Əcəmi Naxçıvani yalnız Naxçıvanın deyil, bütün Azərbaycan memarlıq tarixinin ən böyük simalarından biridir.
Dövlət başçısının müsahibəsində də vurğulandığı kimi, iqtisadi və sosial inkişafla yanaşı, milli kimliyimizin, tariximizin, mədəniyyətimizin, dilimizin və ədəbiyyatımızın qorunması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətidir.
Naxçıvanın Azərbaycan xalqına Ümummilli Lider Heydər Əliyev kimi böyük şəxsiyyət bəxş etməsi də dövlət başçısının xüsusi vurğuladığı məqamlardan oldu. Bu baxımdan Naxçıvanın tarixi irsinin qorunması həm də milli yaddaşımızın qorunması deməkdir.
Şəhərsalmanın gələcəyi: 2044-cü ilədək Baş Plan
Səfər zamanı Prezident İlham Əliyev “Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Plan”la da tanış oldu.
Bu sənəd Naxçıvan şəhərinin qarşıdakı uzunmüddətli inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm şəhərsalma sənədidir. Yeni yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər, nəqliyyat infrastrukturu, yaşıllıq zonaları və şəhərin müasir inkişaf tələblərinə cavab verən urbanistik mühit Naxçıvanın gələcək simasını formalaşdıracaq.
Səfər çərçivəsində “Naxçıvan” Mehmanxana Kompleksinin də təməli qoyuldu. Bu layihə turizm və xidmət sektorunun inkişafına, Naxçıvana gələn yerli və xarici qonaqlar üçün müasir infrastrukturun yaradılmasına xidmət edəcək.
Kənd təsərrüfatı və suvarma imkanları genişləndiriləcək
Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafında kənd təsərrüfatının xüsusi çəkisi nəzərə alınaraq bu sahədə də yeni layihələr nəzərdə tutulur.
Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, kənd təsərrüfatının inkişafına dair Dövlət Proqramında Naxçıvanın xüsusi yeri var və muxtar respublikada suvarma layihələri həyata keçiriləcək. Yeni artezian quyularının qazılması, müasir suvarma sistemlərinin qurulması və hazırda suvarılmayan torpaqların su ilə təmin edilməsi planlaşdırılır.
Bu tədbirlər həm kənd təsərrüfatı istehsalının artmasına, həm ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə, həm də kənd yerlərində məşğulluğun genişlənməsinə imkan yaradacaq.
Səfərin mühüm nəticəsi – yeni maliyyə və inkişaf qərarları
Prezidentin Naxçıvan səfərindən sonra avqustun 12-də “Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair əlavə tədbirlər haqqında” yeni Sərəncam imzalandı. Bununla yanaşı, Naxçıvan ərazisində əsaslı təmir olunacaq kəndlərarası, şəhər və kənd avtomobil yollarının siyahısı təsdiq edildi.
Yeni qərarlar Naxçıvanın yalnız şəhər mərkəzində deyil, bütün rayon və yaşayış məntəqələrində infrastrukturun yenilənməsinə, yol təsərrüfatının yaxşılaşdırılmasına və sosial-iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsinə xidmət edir.
Sərəncam çərçivəsində Naxçıvan Dövlət Universitetində tələbələr üçün 1000 yerlik yataqxana kompleksinin tikintisinə də vəsait ayrılması nəzərdə tutulub. Bu layihə gənclərin sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana 11 avqust səfəri sadəcə bir sıra obyektlərin açılışı və təməlqoyma mərasimləri ilə məhdudlaşan səfər olmadı. Bu səfər Naxçıvanın gələcək inkişaf modelinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi və strateji hadisəyə çevrildi.
Səfərin nəticələri göstərir ki, qarşıdakı dövrdə Naxçıvan:
– güclü müdafiə və təhlükəsizlik məkanına;
– müasir sənaye və investisiya mərkəzinə;
– yaşıl enerji və elektrik enerjisi ixracı potensialına malik regiona;
– Zəngəzur dəhlizi və digər beynəlxalq marşrutların mühüm nəqliyyat-logistika qovşağına;
– müasir sosial xidmətlər və yaşayış infrastrukturu olan məkana;
– zəngin tarixi-mədəni irsin qorunduğu turizm mərkəzinə;
– Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf konsepsiyasının mühüm halqasına çevriləcək.
Bütün bunlar Naxçıvanın Azərbaycanın iqtisadi, siyasi və strateji həyatındakı rolunun yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
Bu gün Naxçıvan qarşısında tamamilə yeni imkanlar açılır. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması, dəmir yolu və avtomobil yollarının yenilənməsi, sənaye parkının fəaliyyətə başlaması, bərpaolunan enerji layihələrinin genişlənməsi, sosial və şəhər infrastrukturlarının modernləşdirilməsi qədim diyarın gələcəyini daha böyük perspektivlərlə bağlayır.
Ən mühüm məqam isə budur ki, bütün bu proseslərin mərkəzində insan amili dayanır. Yeni iş yerlərinin yaradılması, mənzil və sosial şəraitin yaxşılaşdırılması, təhsil və səhiyyə imkanlarının genişləndirilməsi, təhlükəsiz və rahat yaşayış mühitinin formalaşdırılması dövlət siyasətinin əsas məqsədini təşkil edir.
Prezident İlham Əliyevin səfəri bir daha göstərdi ki, Naxçıvan Azərbaycanın gələcəyinin mühüm strateji məkanlarından biridir. Qarşıdakı illərdə burada həyata keçiriləcək layihələr yalnız muxtar respublikanın deyil, bütövlükdə Azərbaycanın iqtisadi gücünün, regional mövqeyinin və Türk dünyası ilə əlaqələrinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.
Naxçıvan yeni mərhələyə qədəm qoyur. Bu mərhələ tarixə bağlılıqla müasir inkişafın, milli kimliklə qlobal imkanların və strateji mövqeyin iqtisadi gücə çevrilməsi mərhələsidir.
Mahir İsmayılov
Ali Məclisin deputatı