Qlobal humanizm və dövlətçilik fəlsəfəsi: İlham Əliyevin liderlik modeli
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində liderlik anlayışı artıq yalnız siyasi hakimiyyətin icrası ilə məhdudlaşmır. Bu anlayış dəyərlərin təşviqi, inklüziv cəmiyyətlərin qurulması və davamlı inkişaf strategiyalarının formalaşdırılması ilə ölçülür. Bu baxımdan “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” qlobal miqyasda sülhün, tolerantlığın və humanist dəyərlərin təşviqinə verilən yüksək qiymətin rəmzi kimi çıxış edir.
4 fevral 2026-cı il tarixdə Əbu-Dabidə keçirilən təqdimolunma mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevin çıxışı bu dəyərlərin mahiyyətini və onların dövlətçilik fəlsəfəsində tutduğu mühüm yeri aydın şəkildə ifadə etmişdir.
Cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd etmişdir: “Şeyx Zayedin adını daşıyan bu mükafata layiq görülmək böyük şərəfdir. İlk növbədə, bu mükafata görə münsiflər heyətinə dərin minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin banisi, mərhum Şeyx Zayedin adını daşıyan bu mükafata layiq görülmək mənim üçün xüsusi qürurdur. O, elə bir böyük lider idi ki, onun uzaqgörənliyi və fəaliyyəti BƏƏ-ni dünyanın ən firavan və ən uğurlu ölkələrindən birinə çevirmişdir.”
Bu fikirlər liderliyin tarixi irs, strateji baxış və humanist dəyərlərlə vəhdət təşkil etdiyini nümayiş etdirir. BƏƏ-nin banisi Şeyx Zayed müasir dövlət quruculuğunda uzaqgörən liderliyin klassik nümunələrindən biri kimi qəbul edilir. Onun rəhbərliyi altında formalaşan inkişaf modeli təbii resurslardan səmərəli istifadə, insan kapitalına yatırımlar və mədəni-dini tolerantlığın institusionallaşdırılması prinsiplərinə əsaslanmışdır.
Şeyx Zayedin əsas ideyalarından biri sosial rifahın yalnız iqtisadi artımla deyil, eyni zamanda cəmiyyət daxilində harmoniya və qarşılıqlı hörmətin təmin edilməsi ilə mümkün olması idi. Məhz bu yanaşma BƏƏ-nin qısa zaman kəsiyində regional aktordan qlobal iqtisadi və diplomatik mərkəzə çevrilməsinə imkan yaratmışdır. Ənənə ilə müasirliyin sintezi, dövlət idarəçiliyində şəffaflıq və strateji planlaşdırma Şeyx Zayed modelinin əsas sütunları kimi çıxış edir. Elə bu səbəbdən onun adını daşıyan mükafat beynəlxalq miqyasda insan qardaşlığı ideyasının simvoluna çevrilmişdir.
Şeyx Zayedin siyasi və mənəvi irsi bu gün BƏƏ Prezidenti Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyə tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu davamlılığı xüsusi vurğulayaraq qeyd etmişdir ki, Şeyx Məhəmməd atasının inkişaf, tərəqqi və davamlı müasirləşmə siyasətini uğurla davam etdirir. Bu gün Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri tarixi köklərinə sadiq qalmaqla yanaşı, gələcəyə inamla baxan, sülh və ahəngdar şəraitdə yaşayan cəmiyyətin formalaşdırılması baxımından bir çox ölkələr üçün nümunədir. Bu qiymətləndirmə BƏƏ-nin müasir inkişaf modelinin ardıcıl və strateji xarakter daşıdığını göstərir.
Bu gün fəxrlə qeyd etmək olar ki, Cənab Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən rəhbərliyi milli dəyərlərə sadiqliyi qorumaqla yanaşı, innovasiya, texnologiya və yaşıl iqtisadiyyat sahələrində qabaqcıl təşəbbüslərlə müşayiət olunur. Bu yanaşma müasir dövlət idarəçiliyində davamlı inkişafın təmin edilməsinin real nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin düşünülmüş və balanslaşdırılmış strategiyası sübut edir ki, milli identikliyin qorunması qlobal inteqrasiyaya maneə deyil, əksinə, bu iki istiqamətin harmoniyası dövlətin uzunmüddətli dayanıqlığını daha da möhkəmləndirir. Onun rəhbərliyi altında multikultural dəyərlərə əsaslanan, sülh və əmin-amanlıq şəraitində yaşayan cəmiyyət modeli formalaşdırılmışdır ki, bu da beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirilir.
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində Ulu Öndər Heydər Əliyevin rolu fundamental əhəmiyyət daşıyır. Onun rəhbərliyi ilə formalaşan siyasi kurs dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, hüquqi institutların qurulması və milli maraqlara əsaslanan balanslaşdırılmış xarici siyasət strategiyası üzərində qurulmuşdur. “Heydər Əliyev modeli” kimi tanınan bu yanaşma güclü dövlət, sosial rifah və milli həmrəyliyin vəhdətini ifadə edir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsas prinsiplərindən biri dövlətçilik ənənələrinin qorunması ilə yanaşı, müasirləşmənin mərhələli şəkildə təşviqi idi. Bu yanaşma postsovet məkanında transformasiya proseslərinin mürəkkəbliyini nəzərə alaraq, institusional islahatlar yolu ilə həyata keçirilmişdir. Bu gün Cənab Prezident İlham Əliyev Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi kursunun layiqli davamçısı, müasir Azərbaycanın qurucusu və memarı kimi çıxış edir. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycan dövlət suverenliyini möhkəmləndirmiş, ərazi bütövlüyünü təmin etmiş və güclü, müasirləşən dövlət modelini formalaşdırmışdır.
Bu mənada Prezident İlham Əliyevin siyasi fəaliyyəti Heydər Əliyev dövlətçilik fəlsəfəsinin XXI əsr reallıqları şəraitində davamı və inkişafı kimi səciyyələndirilir. Dövlət idarəçiliyində innovativ yanaşmaların tətbiqi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, sosial rifahın gücləndirilməsi və multikultural dəyərlərin qorunması Prezident İlham Əliyevin modernləşmə strategiyasının əsas sütunlarını təşkil edir. İnsan kapitalı, sosial ədalət və tolerantlıq bu strategiyanın prioritet istiqamətləri kimi müəyyən edilmişdir.
Şeyx Zayed–Şeyx Məhəmməd xətti ilə Heydər Əliyev–İlham Əliyev xətti arasında mühüm oxşarlıqlar mövcuddur. Hər iki modeldə siyasi davamlılıq, milli maraqlara əsaslanan praqmatik siyasət və modernləşmənin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi əsas prinsip kimi çıxış edir. Bu yanaşmalar dövlətlərin daxili sabitliyini möhkəmləndirir və onların beynəlxalq arenada etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini gücləndirir. Bu baxımdan qeyd etmək olar ki, hər iki model “davamlı liderlik” anlayışının praktik təzahürüdür. Davamlı liderlik yalnız fərdi siyasi iradə deyil, eyni zamanda institusional yaddaşın qorunması və nəsillərarası ötürülməsi ilə xarakterizə olunur.
“Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın Cənab Prezident İlham Əliyevə təqdim edilməsi təkcə fərdi liderliyə verilən qiymət deyil, həm də Azərbaycan dövlətçiliyinin humanist dəyərlər üzərində qurulan inkişaf modelinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının bariz göstəricisidir. Şeyx Zayed irsi və BƏƏ-nin müasir inkişaf modeli ilə Azərbaycanın modernləşmə yolu arasında mövcud olan ideoloji paralellər qlobal miqyasda sülhün, əməkdaşlığın və davamlı inkişafın təşviqi baxımından mühüm mesajlar verir.
Beləliklə, həm BƏƏ, həm də Azərbaycan təcrübəsi sübut edir ki, tarixi köklərə söykənən, lakin gələcəyə yönəlmiş liderlik modelləri XXI əsrin mürəkkəb çağırışlarına cavab vermək üçün ən səmərəli və dayanıqlı yollardan biridir.
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı
Vüsal Məmmədzadə