Azərbaycan–ABŞ Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasında Naxçıvan faktoru

Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiya regional siyasətdə yeni mərhələnin başlanğıcı olmaqla yanaşı, Naxçıvan Muxtar Respublikasının geosiyasi və geoiqtisadi əhəmiyyətini beynəlxalq səviyyədə ön plana çıxaran mühüm sənəd kimi qiymətləndirilə bilər. 

Xartiyada regional bağlantılar, Orta Dəhliz və Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında maneəsiz əlaqənin xüsusi vurğulanması Naxçıvan faktorunun artıq lokal məsələ deyil, beynəlxalq gündəmin tərkib hissəsinə çevrildiyini göstərir.

Naxçıvanın strateji mövqeyi və uzunmüddətli blokada reallığı

Naxçıvan Muxtar Respublikası onilliklər boyu mürəkkəb geosiyasi şəraitdə, faktiki blokada vəziyyətində fəaliyyət göstərmişdir. Ermənistan tərəfindən kommunikasiya xətlərinin bağlanması Naxçıvanın iqtisadi inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırmış, bölgəni əsasən alternativ marşrutlar hesabına təminat axtarmağa məcbur etmişdir. Bu kontekstdə Naxçıvanın təhlükəsizliyi və dayanıqlı inkişafı daim Azərbaycanın milli təhlükəsizlik strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri olmuşdur.

Maneəsiz bağlantı: Naxçıvanın beynəlxalq gündəmdə rəsmiləşməsi

Xartiyanın regional bağlantılar bölməsində Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz əlaqənin təmin olunmasının açıq şəkildə qeyd edilməsi xüsusi diqqət çəkir. Bu müddəa təkcə daxili nəqliyyat və kommunikasiya məsələsi deyil, eyni zamanda regional sabitliyin və iqtisadi inteqrasiyanın əsas şərti kimi təqdim olunur.

Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu (TRIPP) çərçivəsində Naxçıvanın tranzit zəncirinə daxil edilməsi onu tədricən periferiya bölgəsindən regional logistika qovşağına çevirə bilər. Bu, Naxçıvanın Orta Dəhliz üzərində strateji halqaya çevrilməsi deməkdir.

ABŞ maraqları və Naxçıvanın geosiyasi çəkisi

ABŞ üçün Naxçıvan faktoru bir neçə strateji istiqamətdə əhəmiyyət kəsb edir. İlk növbədə, Orta Dəhlizin gücləndirilməsi ABŞ-ın Avrasiya məkanında alternativ nəqliyyat və enerji marşrutlarının inkişafı strategiyası ilə üst-üstə düşür. Naxçıvan bu marşrutun Cənubi Qafqazdakı vacib keçid nöqtələrindən biri kimi çıxış edir.

İkincisi, Naxçıvan üzərindən kommunikasiya xətlərinin açılması regionda iqtisadi qarşılıqlı asılılığı artırmaqla təhlükəsizlik risklərini azaltmağa yönəlmiş yanaşmanın tərkib hissəsidir. ABŞ-ın bu yanaşmanı dəstəkləməsi sülh gündəliyinin iqtisadi alətlərlə möhkəmləndirilməsi strategiyasını əks etdirir.

Naxçıvan üçün iqtisadi və sosial perspektivlər

Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası çərçivəsində Naxçıvanın beynəlxalq layihələrə inteqrasiyası muxtar respublikanın sosial-iqtisadi inkişafına real təkan verə bilər. Logistika mərkəzlərinin yaradılması, ticarət dövriyyəsinin artması, enerji və data xətlərinin keçidi yeni iş yerlərinin açılmasına və investisiya cəlbediciliyinin yüksəlməsinə şərait yaradar.

Bundan əlavə, Naxçıvanın regional bağlantı mərkəzinə çevrilməsi onun Türkiyə ilə mövcud əlaqələrini daha da gücləndirərək üçtərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlıq formatlarının formalaşmasına imkan yarada bilər.

Azərbaycan–ABŞ Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasında Naxçıvan faktorunun ayrıca və açıq şəkildə yer alması muxtar respublikanın geosiyasi statusunda keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Naxçıvan artıq yalnız blokada şəraitində yaşayan ərazi kimi deyil, regional bağlantılar, tranzit və sülh gündəliyinin mühüm elementi kimi dəyərləndirilir. Bu yanaşma Azərbaycanın uzunmüddətli strateji maraqlarına cavab verməklə yanaşı, Naxçıvanın dayanıqlı inkişafı və beynəlxalq iqtisadi sistemə inteqrasiyası üçün geniş perspektivlər açır.